ถูกเลิกจ้างได้ค่าชดเชยเท่าไหร่? ตารางคำนวณตาม ม.118 ปี 2569

ถูกเลิกจ้างได้ค่าชดเชยเท่าไหร่? ตารางคำนวณตาม ม.118 ปี 2569

สวัสดีครับ แอดมินเองครับ วันนี้มาตอบคำถามที่คนค้นหามากที่สุดเรื่องหนึ่งในกฎหมายแรงงาน คือ "ถ้าถูกเลิกจ้าง จะได้ค่าชดเชยเท่าไหร่" บทความนี้อ้างอิงตัวบทพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 มีตารางให้ดู ตัวอย่างคำนวณ 3 แบบ และวิธียื่นเรื่องถ้านายจ้างไม่จ่ายครับ

ตอบสั้น ๆ

ถ้านายจ้างเลิกจ้าง และเราทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน ขึ้นไป นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยไม่น้อยกว่า ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 ถึง 400 วัน ตามอายุงาน (มาตรา 118) เว้นแต่เป็นกรณีที่กฎหมายยกเว้น เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ หรือละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร (มาตรา 119) ค่าชดเชยต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้าง ถ้าไม่จ่าย นายจ้างต้องเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีครับ

ตารางค่าชดเชย 6 อัตรา ตามมาตรา 118

อายุงาน (ทำงานติดต่อกัน)	ค่าชดเชยไม่น้อยกว่า	ประมาณ
ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี	30 วัน	1 เดือน
ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี	90 วัน	3 เดือน
ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี	180 วัน	6 เดือน
ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี	240 วัน	8 เดือน
ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี	300 วัน	10 เดือน
ครบ 20 ปีขึ้นไป	400 วัน	13 เดือน 10 วัน

ที่มา: พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 วรรคหนึ่ง (1)–(6) โดยอัตรา (5) แก้ไขและอัตรา (6) เพิ่มโดย พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 ส่วนคอลัมน์ "ประมาณ" แอดมินเทียบ 30 วันเป็น 1 เดือนเพื่อให้อ่านง่ายเท่านั้นครับ

จุดที่ควรรู้คือ ตัวเลขในตารางเป็น "ขั้นต่ำ" ถ้าสัญญาจ้างหรือระเบียบบริษัทให้มากกว่านี้ ก็ใช้ตามที่ตกลงไว้ได้ครับ ส่วนการนับอายุงาน ให้นับวันหยุด วันลา วันที่นายจ้างอนุญาตให้หยุด และวันที่นายจ้างสั่งให้หยุดเพื่อประโยชน์ของนายจ้างรวมด้วย (มาตรา 19) และถ้านายจ้างจ้างเป็นช่วง ๆ เพื่อไม่ให้ลูกจ้างได้สิทธิ ให้นับทุกช่วงรวมกัน (มาตรา 20)

"เลิกจ้าง" ตามกฎหมาย หมายถึงอะไร

หลายคนคิดว่าเลิกจ้างคือต้องมีหนังสือไล่ออกเท่านั้น จริง ๆ แล้วมาตรา 118 วรรคสองให้ความหมายกว้างกว่านั้นครับ คือ การกระทำใดที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อไปและไม่จ่ายค่าจ้างให้ ไม่ว่าจะเป็นเพราะสัญญาจ้างสิ้นสุดหรือเหตุอื่นใด และรวมถึงกรณีที่ลูกจ้างไม่ได้ทำงานและไม่ได้รับค่าจ้าง เพราะนายจ้างไม่สามารถดำเนินกิจการต่อไปได้ เช่น บริษัทปิดกิจการ

นอกจากนี้ การเกษียณอายุ ตามที่ตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนด กฎหมายให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้าง จึงต้องได้ค่าชดเชยด้วย (มาตรา 118/1) และถ้าบริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณไว้ หรือกำหนดไว้เกิน 60 ปี ลูกจ้างที่อายุครบ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาขอเกษียณได้เอง มีผลเมื่อครบ 30 วัน และได้ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เช่นกันครับ

"ค่าจ้างอัตราสุดท้าย" คืออะไร คิดยังไง

ค่าชดเชยคำนวณจาก ค่าจ้าง ตามความหมายในมาตรา 5 คือเงินที่ตกลงจ่ายเป็นค่าตอบแทนการทำงานใน เวลาทำงานปกติ ดังนั้น

• ลูกจ้างรายเดือน: เอาค่าจ้างเดือนสุดท้าย ÷ 30 = ค่าจ้างต่อวัน แล้วคูณจำนวนวันตามตาราง
• ลูกจ้างรายวัน: เอาค่าจ้างวันสุดท้ายคูณจำนวนวันได้เลย ไม่ต้องหาร 30
• ลูกจ้างที่ได้ค่าจ้างตามผลงานคำนวณเป็นหน่วย: ใช้ค่าจ้างของการทำงาน 30, 90, 180, 240, 300 หรือ 400 วันสุดท้าย แล้วแต่อายุงาน

เงินที่ไม่ใช่ค่าจ้าง เช่น ค่าล่วงเวลา (OT) ซึ่งกฎหมายนิยามแยกไว้ต่างหาก หรือเงินสวัสดิการบางประเภท โดยทั่วไปจะไม่นำมารวมเป็นฐานครับ แต่เงินจะเป็นค่าจ้างหรือไม่ ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นราย ๆ ไป

ตัวอย่างคำนวณ 3 แบบ

ตัวอย่างที่ 1: ลูกจ้างรายเดือน เงินเดือน 15,000 บาท

นายเอทำงานมา 2 ปี 5 เดือน แล้วถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด อายุงานอยู่ในช่วงครบ 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี จึงได้ไม่น้อยกว่า 90 วัน
ค่าจ้างต่อวัน = 15,000 ÷ 30 = 500 บาท
ค่าชดเชย = 500 × 90 = 45,000 บาท

ตัวอย่างที่ 2: ลูกจ้างรายวัน ค่าจ้างวันละ 400 บาท

นางสาวบีทำงานมา 4 ปีเต็ม แล้วโรงงานปิดกิจการ กรณีนี้ถือเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 วรรคสอง อายุงานครบ 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี จึงได้ไม่น้อยกว่า 180 วัน
ค่าชดเชย = 400 × 180 = 72,000 บาท
ลูกจ้างรายวันใช้ค่าจ้างวันสุดท้ายคูณจำนวนวันได้เลย ห้ามเอาไปหาร 30 ครับ

ตัวอย่างที่ 3: พนักงานขาย เงินเดือน + ค่าคอมมิชชั่น + OT

นายซีเป็นพนักงานขาย ทำงานมา 7 ปี เงินเดือนสุดท้าย 20,000 บาท ได้ค่าคอมมิชชั่นตามยอดขาย และทำ OT บ่อย อายุงานครบ 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี จึงได้ไม่น้อยกว่า 240 วัน
ส่วนเงินเดือน = 20,000 ÷ 30 × 240 = 160,000 บาท
ส่วนค่าคอมมิชชั่น (ถ้าเป็นค่าจ้างตามผลงาน) = ยอดคอมมิชชั่นที่ได้จากการทำงาน 240 วันสุดท้าย สมมติว่า 48,000 บาท
รวมค่าชดเชย = 208,000 บาท
ค่า OT ไม่นำมารวม เพราะเป็นค่าตอบแทนการทำงานนอกเวลาปกติ ไม่ใช่ค่าจ้าง

วิธีแยกคิดแบบนี้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4625/2559 ที่ลูกจ้างได้ทั้งเงินเดือนและเงินรางวัลการขาย ศาลให้คิดค่าชดเชยส่วนเงินเดือนจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย และส่วนเงินรางวัลการขายจากค่าจ้างของการทำงานในช่วงวันสุดท้ายตามอายุงาน (สรุปจากตำรากฎหมายแรงงาน) ทั้งนี้ ค่าคอมมิชชั่นจะเป็นค่าจ้างหรือไม่ ขึ้นกับเงื่อนไขการจ่ายจริงของแต่ละบริษัทครับ

กรณีไหนที่ไม่ได้ค่าชดเชย

1. ลาออกเอง หรือทำงานไม่ถึง 120 วัน เพราะไม่ใช่การเลิกจ้าง หรืออายุงานยังไม่ถึงเกณฑ์

2. ถูกเลิกจ้างเพราะเหตุตามมาตรา 119 ซึ่งมี 6 กรณี คือ

1. ทุจริตต่อหน้าที่ หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง
2. จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
3. ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง
4. ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งของนายจ้างที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และนายจ้างตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว เว้นแต่กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน (หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ทำผิด)
5. ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกัน ไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ โดยไม่มีเหตุอันสมควร
6. ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด (ถ้าเป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ต้องเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายด้วย)

ที่สำคัญคือ ถ้านายจ้างไม่ได้ระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง หรือไม่ได้แจ้งเหตุให้ลูกจ้างทราบในขณะเลิกจ้าง นายจ้างจะยกเหตุนั้นขึ้นมาอ้างภายหลังไม่ได้ (มาตรา 119 วรรคท้าย)

3. สัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน และเลิกจ้างตามกำหนดนั้น (มาตรา 118 วรรคสาม) แต่ข้อยกเว้นนี้ใช้ได้แคบมาก ตามวรรคสี่ต้องเป็น

• งานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจนายจ้าง และมีวันเริ่มกับวันสิ้นสุดแน่นอน หรือ
• งานครั้งคราวที่มีกำหนดการสิ้นสุดหรือความสำเร็จของงาน หรือ
• งานตามฤดูกาลและจ้างในช่วงฤดูกาลนั้น

และงานนั้นต้องเสร็จภายใน ไม่เกิน 2 ปี โดย ทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง ถ้าขาดเงื่อนไขข้อใดข้อหนึ่ง เช่น จ้างทำงานประจำแต่ทำสัญญาปีต่อปี เมื่อนายจ้างไม่ต่อสัญญา ลูกจ้างก็ยังมีสิทธิได้ค่าชดเชยครับ

นายจ้างไม่จ่าย มีดอกเบี้ยและเงินเพิ่มไหม

มีครับ ตามมาตรา 9 ถ้านายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชย ต้องเสีย ดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ในระหว่างผิดนัด โดยตำรากฎหมายแรงงานอธิบายว่าถือว่าผิดนัดนับแต่วันเลิกจ้าง ไม่ต้องทวงถามก่อน และถ้านายจ้าง จงใจ ไม่จ่ายโดยปราศจากเหตุผลอันสมควร เมื่อพ้น 7 วันนับแต่วันถึงกำหนด ต้องเสีย เงินเพิ่มร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างทุกระยะ 7 วัน ด้วย แต่เงินเพิ่มนี้ต้องพิสูจน์ได้ว่านายจ้างจงใจไม่จ่ายครับ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: ลาออกเองได้ค่าชดเชยไหม?
A: โดยหลักไม่ได้ครับ เพราะค่าชดเชยจ่ายเมื่อ "นายจ้างเลิกจ้าง" แต่ถ้านายจ้างบังคับหรือกดดันให้เขียนใบลาออก ต้องดูข้อเท็จจริงว่าที่จริงเป็นการเลิกจ้างหรือไม่ แนะนำให้เก็บหลักฐานไว้และปรึกษาพนักงานตรวจแรงงานครับ

Q2: ทำงานในช่วงทดลองงาน แล้วถูกให้ออก ได้ไหม?
A: กฎหมายดูที่อายุงานจริง ถ้าทำงานติดต่อกันครบ 120 วันแล้ว แม้จะเรียกว่าช่วงทดลองงาน ก็มีสิทธิได้ค่าชดเชยอย่างน้อย 30 วันครับ ถ้ายังไม่ครบ 120 วันก็ยังไม่มีสิทธิ

Q3: สัญญาจ้างปีต่อปี ครบสัญญาแล้วไม่ต่อ ได้ไหม?
A: ส่วนใหญ่ได้ครับ ข้อยกเว้นเรื่องสัญญามีกำหนดระยะเวลาใช้เฉพาะงาน 3 ประเภทข้างบน ที่ต้องเสร็จภายใน 2 ปี และทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง ถ้าเป็นงานปกติของบริษัท การไม่ต่อสัญญาก็ถือเป็นการเลิกจ้าง

Q4: เกษียณอายุได้ค่าชดเชยด้วยหรือ?
A: ได้ครับ มาตรา 118/1 ให้ถือว่าการเกษียณเป็นการเลิกจ้าง คนทำงานมา 20 ปีขึ้นไปจะได้ไม่น้อยกว่า 400 วัน ซึ่งหลายคนไม่รู้และไม่ได้ทวงถาม

Q5: ถูกเลิกจ้างนานแล้ว ยังเรียกค่าชดเชยได้ไหม? (อายุความ)
A: พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานไม่ได้กำหนดอายุความเรื่องค่าชดเชยไว้เป็นการเฉพาะ ตำรากฎหมายแรงงานและแนวคำพิพากษาศาลฎีกาจึงถือว่าใช้อายุความทั่วไป 10 ปี นับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิได้ (ป.พ.พ. มาตรา 193/30) แต่ระวังนะครับ ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุดที่ค้างจ่าย มีอายุความเพียง 2 ปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (9) และยิ่งยื่นเร็ว หลักฐานก็ยิ่งครบ จึงไม่ควรรอครับ

ถ้าไม่ได้ค่าชดเชย ยื่นเรื่องยังไง

ลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานได้ฟรี ตามมาตรา 123 โดยใช้แบบคำร้อง คร.7 มี 2 ช่องทางครับ

1. ยื่นด้วยตนเอง ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด หรือสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกรุงเทพมหานครพื้นที่ 1–10 ในท้องที่ที่ลูกจ้างทำงานอยู่ หรือที่นายจ้างมีภูมิลำเนา
2. ยื่นออนไลน์ ผ่านระบบ e-Service ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ที่ eservice.labour.go.th ลงทะเบียนสำหรับประชาชน แล้วเลือกเมนูยื่นคำร้องเกี่ยวกับสิทธิได้รับเงิน

เอกสารที่ควรเตรียม: บัตรประชาชน หนังสือเลิกจ้างหรือหลักฐานการให้ออก (เช่น ข้อความ LINE) สัญญาจ้าง สลิปเงินเดือนหรือ statement ย้อนหลัง และข้อมูลชื่อที่อยู่ของนายจ้าง

หลังยื่นแล้ว: พนักงานตรวจแรงงานจะสอบสวนและมีคำสั่งภายใน 60 วันนับแต่วันรับคำร้อง ขยายได้อีกไม่เกิน 30 วัน (มาตรา 124) ถ้าสั่งให้นายจ้างจ่าย นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่วันทราบคำสั่ง และฝ่ายที่ไม่พอใจคำสั่งต้องนำคดีไปศาลภายใน 30 วันนับแต่วันทราบคำสั่ง ถ้าไม่มีใครฟ้อง คำสั่งนั้นเป็นที่สุด (มาตรา 125)

สอบถามก่อนได้ที่ สายด่วน 1546 หรือ 1506 กด 3 (กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน) ในวันและเวลาราชการครับ

สรุป

ค่าชดเชยไม่ใช่ "น้ำใจ" ของนายจ้าง แต่เป็นสิทธิตามกฎหมาย จำง่าย ๆ ว่า ครบ 120 วันได้ 30 วัน, 1 ปี 90 วัน, 3 ปี 180 วัน, 6 ปี 240 วัน, 10 ปี 300 วัน, 20 ปี 400 วัน คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย และอย่าลืมว่าเกษียณกับบริษัทปิดกิจการก็ได้ด้วยครับ ถ้ามีคำถาม ฝากไว้ในคอมเมนต์ได้เลยครับ

---

แหล่งอ้างอิง: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 (สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา) มาตรา 5, 9, 19, 20, 118, 118/1, 119, 123–125 · ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 และ 193/34 · ตำราคำอธิบายกฎหมายแรงงาน (เรื่องค่าชดเชย ดอกเบี้ย และอายุความ) · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4625/2559 (สรุปจากตำรา) · ระบบ e-Service กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง ข้อเท็จจริงแต่ละเรื่องอาจทำให้ผลต่างกัน โปรดอ่าน ข้อจำกัดความรับผิด และปรึกษาพนักงานตรวจแรงงานหรือทนายความก่อนตัดสินใจครับ

เขียนโดย: แอดมิน